ทนายความทหารกับการต่อสู้คดีในศาลทหาร

ศาลทหารตัดสินคดีอย่างไร และทำไมทหารเกณฑ์ต้องมีทนาย

เมื่อลูกชายถูกเกณฑ์เข้าเป็นทหารเกณฑ์ที่หน่วยใดหน่วยหนึ่งในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ครอบครัวมักคิดว่าปัญหาทางกฎหมายจะไม่เกิดขึ้น เพราะเชื่อว่าทหารมีระเบียบวินัยควบคุมกันเอง แต่ในความเป็นจริง ทหารเกณฑ์ทุกนายยังอยู่ภายใต้ประมวลกฎหมายอาญาและพระราชบัญญัติว่าด้วยวินัยทหาร พ.ศ. 2478 เมื่อเกิดคดี เช่น ทะเลาะวิวาทกับเพื่อนทหาร หนีราชการ หรือถูกกล่าวหาว่ายักยอกทรัพย์ของหน่วย คำฟ้องจะเข้าสู่กระบวนการของศาลทหาร ไม่ใช่ศาลจังหวัดตามปกติ

ศาลทหารมีเขตอำนาจแยกจากศาลยุติธรรมทั่วไป คดีของทหารเกณฑ์จะขึ้นศาลทหารจังหวัดหรือศาลทหารกรุงเทพ ขึ้นอยู่กับที่ตั้งหน่วย การพิจารณาอนุญาตให้ทนายความเข้าฟังการสอบปากคำและร่วมต่อสู้คดีนั้นทำได้ แต่ต้องผ่านการรับรองจากผู้บังคับบัญชาและศาลเป็นรายกรณี นี่คือจุดที่หลายครอบครัวพลาด เพราะคิดว่าจ้างทนายความทั่วไปแล้วจะเข้าไปในค่ายทหารได้ทันที

การขอให้ทหารเกณฑ์มีทนายความจึงเริ่มจากการติดต่อสำนักงานทนายความที่มีประสบการณ์ด้านคดีทหารโดยตรง เพื่อให้ทนายเตรียมหนังสือมอบอำนาจและคำร้องขอเข้าพบผู้ต้องหาให้ถูกแบบฟอร์มของแต่ละหน่วย เพราะเอกสารที่ยื่นผิดแบบมักถูกตีกลับและทำให้เสียเวลาหลายวัน ในคดีที่ทหารเกณฑ์ถูกควบคุมตัว การได้ทนายเข้าพบภายใน 48 ชั่วโมงแรกมีผลอย่างมากต่อการวางแนวคำให้การ

ขั้นตอนขอประกันตัวและค่าใช้จ่ายที่ควรรู้ก่อนจ้าง

คดีทหารมีขั้นตอนขอประกันตัวที่ต่างจากศาลพลเรือน เพราะอำนาจอนุมัติขึ้นอยู่กับชั้นของศาลทหารและผู้บังคับบัญชาหน่วย หากเป็นความผิดสถานเบา เช่น ทำร้ายร่างกายไม่ถึงกับเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ ศาลทหารมักอนุญาตให้ประกันด้วยหลักทรัพย์หรือเงินสดจำนวนไม่สูง แต่ถ้าเป็นคดีหนีราชการหรือความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ของทางราชการ การประกันตัวจะยากขึ้นและต้องมีคนค้ำประกันที่มีตำแหน่งหรือหลักทรัพย์มั่นคง

ค่าทนายความในคดีทหารขึ้นอยู่กับชั้นศาลและความซับซ้อนของสำนวน ค่าจ้างว่าความตั้งแต่ชั้นสอบสวนจนถึงศาลทหารชั้นต้น通常在 15,000–50,000 บาท สำหรับคดีที่ไม่ซับซ้อน ส่วนคดีที่ต้องสู้ถึงศาลทหารกลางหรือมีการอุทธรณ์ค่าจ้างอาจสูงถึง 80,000 บาทขึ้นไป อย่าลืมว่าค่าใช้จ่ายส่วนนี้ไม่รวมค่าประกันตัวซึ่งแยกกัน และบางสำนักงานคิดค่าเดินทางไปยังต่างจังหวัดเพิ่มตามจริง

สิ่งที่ควรถามก่อนเซ็นสัญญาจ้างคือ ทนายจะเข้าพบผู้ต้องหาที่หน่วยทหารได้บ่อยแค่ไหน ใครเป็นผู้ประสานกับฝ่ายพระธรรมนูญของหน่วย และหากคดีต้องมีการส่งตัวไปยังศาลทหารจังหวัดอื่น ค่าใช้จ่ายจะปรับอย่างไร คำตอบที่ชัดเจนตั้งแต่ต้นช่วยลดความขัดแย้งภายหลังได้มาก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของครอบครัวทหารเกณฑ์

หลายครอบครัวรอให้ถึงวันนัดศาลก่อนแล้วจึงหาทนาย ทำให้ไม่เหลือเวลาเตรียมพยานและเอกสาร บางรายจ้างทนายความที่ถนัดคดีแพ่งหรือคดีแรงงานมาสู้คดีอาญาทหาร ซึ่งไม่คุ้นเคยกับระเบียบวินัยทหารและรูปแบบคำฟ้องของศาลทหารเลย

อีกข้อที่พบคือการให้ญาติโทรศัพท์ไปต่อรองกับผู้บังคับบัญชาโดยตรงโดยไม่มีทนายร่วมรับฟัง ซึ่งอาจทำให้ถ้อยคำที่พูดไปถูกนำมาใช้ในภายหลัง การสื่อสารทุกครั้งกับหน่วยควรมีทนายความอยู่ในสายหรือร่วมประชุมด้วยเสมอ

มุมมองทางกฎหมายที่ทหารและครอบครัวควรเข้าใจ

หลักนิติธรรมหรือที่หลายคนเรียกว่า rule of law ไม่ได้หยุดอยู่ที่ประตูค่ายทหาร กฎหมายทหารเป็นส่วนหนึ่งของระบบกฎหมายไทยที่ต้องให้ความเป็นธรรมแก่ผู้ต้องหาเช่นเดียวกับคดีทั่วไป ทั้งสิทธิในการมีทนายความ การได้รับแจ้งข้อหา และการต่อสู้คดีในชั้นศาล แม้กระบวนพิจารณาจะกระชับกว่าและมีระเบียบภายในกำกับมากกว่าศาลพลเรือนก็ตาม

สำหรับทหารที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดอาญาในพื้นที่พลเรือน เช่น เกิดอุบัติเหตุขณะขับรถราชการหรือถูกฟ้องข้อหาทำร้ายร่างกายนอกเครื่องแบบ การพิจารณาว่าคดีจะขึ้นศาลทหารหรือศาลยุติธรรมต้องดูว่าขณะกระทำความผิดผู้นั้นอยู่ในฐานะทหารซึ่งปฏิบัติราชการหรือไม่ ทนายความที่ดีจะตรวจสอบประเด็นนี้ตั้งแต่ต้น เพราะหากศาลไม่มีเขตอำนาจ คำฟ้องอาจต้องถูกยกหรือโอนไปยังศาลที่ถูกต้อง ซึ่งมีผลต่อโอกาสในการต่อสู้คดีอย่างมาก

ในทางกลับกัน หากเป็นคดีที่เกิดในพื้นที่พลเรือนและคู่กรณีเป็นประชาชนทั่วไป ศาลยุติธรรมมักเป็นผู้พิจารณา ซึ่งหมายความว่าทนายที่ดูแลคดีต้องเข้าใจทั้งสองระบบและเตรียมเอกสารให้สอดคล้องกับขั้นตอนของแต่ละศาล การเลือกทนายที่รู้จักเส้นทางทั้งสองแบบจึงเป็นข้อได้เปรียบที่ชัดเจน

การเตรียมตัวเมื่อต้องขึ้นศาลทหาร

ก่อนวันนัด ควรเตรียมสำเนาคำฟ้อง สำเนาบันทึกคำให้การ และหนังสือรับรองการเป็นทหารเกณฑ์ให้ครบ ทนายจะใช้เอกสารเหล่านี้ตรวจสอบข้อหาและกำหนดประเด็นต่อสู้ เตรียมพยานบุคคลที่อยู่ในเหตุการณ์ รวมถึงภาพถ่ายหรือรายงานทางการแพทย์หากมีอาการบาดเจ็บ อย่าลืมแจ้งทนายล่วงหน้าหากมีพยานที่เป็นทหารด้วยกัน เพราะการขออนุญาตนำพยานในหน่วยออกมาเบิกความต้องผ่านขั้นตอนเพิ่มเติม

ในวันพิจารณา การแต่งกายที่เรียบร้อยและการตรงต่อเวลามีความสำคัญกว่าที่คิด เพราะศาลทหารให้ความสำคัญกับระเบียบวินัย ผู้ต้องหาควรตอบคำถามสั้น ตรงประเด็น และไม่โต้แย้งผู้พิพากษา หากไม่เข้าใจคำถามให้ขอให้ทนายอธิบายก่อนตอบ ดีกว่าตอบผิดแล้วต้องแก้คำให้การภายหลัง

สุดท้าย ควรวางแผนรับมือกับผลของคดีทั้งกรณีที่ศาลยกฟ้องและกรณีที่พิพากษาลงโทษ เช่น การกลับเข้ารับราชการ การถูกตัดสิทธิประโยชน์ หรือการยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนด 30 วัน ทนายความควรอธิบายทางเลือกเหล่านี้ให้ครอบครัวเข้าใจตั้งแต่ก่อนฟังคำพิพากษา เพื่อไม่ให้เสียเวลาและเสียสิทธิในนาทีสุดท้าย