เรื่องที่ต้องรู้ก่อนจ้างทนายความคดีอาญา

ทนายความคดีอาญาคือใคร และทำไมการเลือกผิดคนถึงแพงกว่าที่คิด

ในระบบกฎหมายไทย ผู้ต้องหามีสิทธิมีทนายความตั้งแต่อยู่ในชั้นสอบสวน ไม่ใช่รอถึงชั้นศาล หลายคนเข้าใจผิดว่าถูกตำรวจเรียกสอบแล้วยังไม่ต้องปรึกษาใครได้ แต่ความจริงคือถ้อยคำที่ให้ในชั้นสอบสวนจะถูกใช้เป็นพยานหลักฐานในภายหลัง และการแก้ไขภายหลังทำได้ยากมาก การมีทนายความคดีอาญาที่เชี่ยวชาญจริงจึงไม่ใช่ค่าใช้จ่ายฟุ่มเฟือย แต่คือการป้องกันความเสียหายที่แก้ไม่กลับ

คำว่า "ทนายความคดีอาญา" กับ "ทนายความทั่วไป" ต่างกันที่ประสบการณ์จริงในห้องสอบสวนและห้องพิจารณา ทนายที่รับงานหลากหลายประเภทอาจไม่คุ้นเคยกับขั้นตอนการขอหมายจับ การตรวจยึดของกลาง หรือการยื่นขอประกันตัวในเวลากลางคืน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ตัดสินผลของคดีได้ทั้งนั้น สิ่งที่ควรถามก่อนจ้างคือคดีอาญาที่เคยทำมีลักษณะใกล้เคียงกับคดีของเราหรือไม่ และเคยว่าความในศาลจังหวัดหรือศาลอาญาที่คดีตั้งอยู่บ่อยแค่ไหน

อีกจุดที่คนมักมองข้ามคือสถานะการเป็นสมาชิกสภาทนายความ หากทนายที่รับงานไม่ได้มีใบอนุญาตว่าความที่ยังมีผลอยู่ การดำเนินกระบวนพิจารณาอาจเสียเปล่าและต้องเริ่มใหม่ ควรขอดูใบอนุญาตและตรวจสอบรายชื่อกับสภาทนายความจังหวัดที่ทนายคนนั้นสังกัด เช่น ถ้าคดีอยู่ในเขตอุดรธานี ก็ตรวจสอบกับสภาทนายความจังหวัดอุดรธานีได้โดยตรง และสอบถามประธานสภาทนายความจังหวัดอุดรธานีในกรณีที่มีข้อสงสัยเรื่องวินัยของสมาชิก

ค่าจ้างทนายความคดีอาญา ช่วงราคาที่พบจริงและสิ่งที่รวมอยู่ในนั้น

ไม่มีอัตราค่าจ้างกลางที่บังคับใช้ทั่วประเทศ ตัวเลขจึงผันตามความซับซ้อนของคดีและประสบการณ์ของทนาย สำหรับคดีอาญาทั่วไปที่ไม่ได้ซับซ้อนมาก ค่าจ้างว่าความชั้นศาลชั้นต้นมักอยู่ในช่วง 30,000 ถึง 80,000 บาทต่อคดี ส่วนคดีที่มีผู้ต้องหาหลายคน พยานหลักฐานดิจิทัลจำนวนมาก หรือคดีที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดซึ่งมีโทษหนัก ราคาอาจขึ้นไปถึง 150,000 บาทหรือมากกว่า และคดียาเสพติดในพื้นที่ที่มีคดีลักษณะนี้หนาแน่น เช่น คดีที่ต้องต่อสู้ในศาลจังหวัดชายแดนหรือคดียาเสพติดในกรุงเทพฯ การจ้างทนายที่มีประสบการณ์ด้านนี้โดยตรงมักคุ้มกว่า

สิ่งที่ต้องถามให้ชัดคือค่าจ้างนั้นครอบคลุมอะไรบ้าง ค่าจ้างว่าความชั้นต้นมักไม่รวมค่าตัวอย่าง ค่าถ่ายเอกสารจำนวนมาก ค่าเดินทางไปต่างจังหวัด และค่าธรรมเนียมการยื่นประกันตัว ซึ่งบางสำนักงานเรียกเก็บแยกเป็นรายครั้ง ควรขอใบเสนอราคาที่ระบุขอบเขตงานเป็นลายลักษณ์อักษร และตกลงเรื่องการชำระเป็นงวด เช่น จ่าย 50% เมื่อรับสำนวนและอีก 50% ก่อนวันสืบพยานนัดแรก

กรณีที่ผู้ต้องหาไม่มีเงินจ้างทนาย ยังมีช่องทางขอทนายความจากรัฐในคดีอาญาที่มีอัตราโทษสูง หรือขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานให้คำปรึกษากฎหมายของสภาพนายความและมูลนิธิต่าง ๆ ซึ่งให้คำปรึกษาและบางกรณีรับว่าความให้โดยไม่คิดค่าจ้าง สิ่งสำคัญคืออย่าปล่อยให้คดีผ่านไปโดยไม่มีใครช่วยเหลือ เพราะสิทธิในการมีทนายความไม่ได้ขึ้นกับฐานะทางการเงิน

การขอประกันตัว: จุดที่คนจ้างทนายผิดพลาดมากที่สุด

การประกันตัวต้องยื่นต่อศาลพร้อมหลักประกัน ซึ่งอาจเป็นเงินสด หลักทรัพย์ หรือบุคคลค้ำประกัน depending on ดุลพินิจของศาล ตัวเลขหลักประกันในคดีอาญาทั่วไปมักเริ่มที่ 50,000 ถึง 200,000 บาท แต่คดีที่มีอัตราโทษสูงอาจสูงกว่านั้นมาก ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือรอให้ตำรวจแจ้งข้อหาเสร็จก่อนแล้วค่อยหาทนาย ทำให้พลาดช่วงเวลาที่ควรเตรียมเอกสารและผู้ค้ำประกันไว้ล่วงหน้า

อีกจุดที่ควรระวังคือคำมั่นที่ให้ไว้ปากเปล่าว่าจะประกันได้แน่นอน ทนายที่ดีจะบอกตามจริงว่าศาลอาจไม่ให้ประกันในบางกรณี เช่น คดีที่มีพฤติการณ์หลบหนี หรือผู้ต้องหาเคยผิดสัญญาประกันมาก่อน การเตรียมเอกสารแสดงที่อยู่แน่นอน หนังสือรับรองการทำงาน และหลักทรัพย์ที่ชัดเจนช่วยเพิ่มโอกาสได้มากกว่าคำพูดสวย ๆ

ขั้นตอนจริงเมื่อถูกดำเนินคดี ตั้งแต่ห้องสอบสวนถึงห้องพิจารณา

เมื่อถูกเชิญไปพบพนักงานสอบสวน สิ่งแรกที่ควรทำคือจดชื่อสถานีตำรวจ ชื่อพนักงานสอบสวน และข้อหาที่ถูกแจ้ง จากนั้นแจ้งความประสงค์ว่าจะปรึกษาทนายความก่อนให้ถ้อยคำ ซึ่งเป็นสิทธิที่ทำได้ตามกฎหมาย ไม่ควรเซ็นเอกสารใด ๆ ที่ยังไม่ได้อ่านและทำความเข้าใจ โดยเฉพาะบันทึกคำให้การ เพราะการแก้ไขภายหลังต้องผ่านขั้นตอนยุ่งยากและอาจไม่ได้รับอนุญาต

ในชั้นศาล คดีอาญาส่วนใหญ่จะเริ่มจากการสอบคำให้การจำเลย หากจำเลยให้การรับสารภาพ ศาลอาจพิจารณาพิพากษาในวันนั้นหรือนัดฟังคำพิพากษาในภายหลัง ซึ่งมีผลต่อโทษที่จะได้รับอย่างมาก การตัดสินใจรับสารภาพหรือต่อสู้จึงต้องประเมินจากพยานหลักฐานของฝ่ายโจทก์ร่วมกับทนาย ไม่ใช่จากความรู้สึกว่าตัวเอง innocence หรือ guilty เท่านั้น ทนายที่มีประสบการณ์จะช่วยดูว่าพยานหลักฐานชิ้นใดมีน้ำหนักจริงและชิ้นใดมีช่องโหว่ที่ต่อสู้ได้

สำหรับคดีที่เกี่ยวข้องกับพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ เช่น ข้อความแชท ภาพจากกล้องวงจรปิด หรือข้อมูลจากโทรศัพท์มือถือ กระบวนการรวบรวมและตรวจพิสูจน์หลักฐานมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อย ๆ ทนายที่เข้าใจประเด็นด้านนี้จะรู้ว่าต้องคัดค้านหรือขอตรวจพยานหลักฐานอย่างไร และควรเตรียมคำถามค้านพยานผู้เชี่ยวชาญไว้ล่วงหน้า

ตลอดกระบวนการ ควรเก็บสำเนาเอกสารทุกฉบับที่เกี่ยวข้องไว้เอง ทั้งบันทึกการจับกุม ใบแจ้งสิทธิ และเอกสารการประกันตัว เพราะเป็นเอกสารที่ต้องใช้ซ้ำหลายครั้ง และเป็นหลักฐานสำคัญหากมีข้อโต้แย้งเรื่องกระบวนการของเจ้าหน้าที่ในภายหลัง